LOẠN THẦN DO RƯỢU

Loạn thần do rượu

I. ĐẠI CƯƠNG
– Loạn thần do rượu là một cấp cứu tâm thần tối khẩn cấp, phát triển trên nền một hội chứng cai rượu nặng.
– Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, tỷ lệ tử vong của loạn thần do rượu là 22 – 33%.

II. LÂM SÀNG
– Các triệu chứng cai rượu ban đầu gồm có mất ngủ, run, lo âu nhẹ, khó chịu ở đường tiêu hoá, đau đầu, toát mồ hôi, hồi hộp và chán ăn xuất hiện sau khi ngừng uống rượu khoảng 6 – 12 giờ.
2.1. Giai đoạn khởi phát
– Loạn thần do rượu có khởi phát đột ngột, cấp tính trong khoảng thời gian từ một đến vài ngày sau khi ngừng uống rượu.
– Biểu hiện ban đầu của loạn thần do rượu là bệnh nhân mất ngủ, chếnh choáng, run lẩy bẩy, rối loạn thần kinh thực vật (đỏ da, mạch nhanh, ra nhiều mồ hôi, đánh trống ngực, lo lắng, sợ hãi).
– Quãng thời gian từ lúc ngừng rượu cho đến khi có loạn thần do rượu là khác nhau, thường từ 1 – 2 ngày, nhưng có trường hợp phải sau 3 – 4 ngày.
– Loạn thần do rượu luôn được bắt đầu bởi cơn co giật kiểu động kinh, vì vậy, nếu bệnh nhân cai rượu có cơn co giật kiểu động kinh thì cần phải đề phòng loạn thần do rượu.
2.2. Giai đoạn toàn phát
– Xuất hiện sau cai rượu 3 – 5 ngày và có triệu chứng rất đa dạng và phong phú.
– Loạn thần do rượu bao gồm 3 triệu chứng chính sau:
+ Mất ngủ hoàn toàn:
* Bệnh nhân mất ngủ trầm trọng, không ngủ được một chút nào trong vòng 24 giờ qua.
+ Rối loạn ý thức:
* Bệnh nhân bị rối loạn định hướng không – thời gian.
* Rối loạn định hướng bản thân ít gặp.
+ Hoang tưởng và ảo giác rất rầm rộ:
* Bệnh nhân có các ảo thanh thật, ảo thị và hoang tưởng bị hại, hoang tưởng bị phản bội biểu hiện rất mạnh mẽ.
* Các hoang tưởng và ảo giác này có bất kỳ lúc nào trong ngày và chi phối hành vi của bệnh nhân.
* Vì vậy họ hay vùng chạy đột ngột, tấn công các kẻ thù vô hình … kết quả là có thể gây ra các tai nạn thậm chí tử vong.
* Các triệu chứng của loạn thần do rượu thường tăng lên về chiều tối và giảm đi vào buổi sáng.

loạn thần do rượu

loạn thần do rượu

III. CHẨN ĐOÁN
– Chẩn đoán nghiện rượu khi có từ ba trong các biểu hiện sau:
+ Run lưỡi, run môi, mi mắt, tay, chân.
+ Vã mồ hôi.
+ Buồn nôn hoặc nôn.
+ Nhịp tim nhanh, tăng huyết áp.
+ Kích động vận động.
+ Đau đầu.
+ Mất ngủ.
+ Khó chịu hoặc mệt mỏi.
+ Ảo thanh, ảo thị hoặc ảo xúc nhất thời.
+ Co giật kiểu động kinh cơn lớn.
– Tiêu chuẩn chẩn đoán loạn thần do rượu theo ICD 10:
Chẩn đoán nghiện rượu khi có từ ba các điều sau đây đã được trải nghiệm hay biểu lộ vào một lúc nào đó trong vòng một năm trở lại đây:
+ Thèm muốn mạnh mẽ hoặc cảm thấy buộc phải sử dụng rượu
+ Khó khăn trong việc kiểm tra tập tính sử dụng rượu về mặt thời gian bắt đầu, kết thúc hoặc mức sử dụng
+ Một trạng thái cai sinh lý khi việc sử dụng rượu bị ngừng hoặc bị giảm bớt, bằng chứng là:
* Hội chứng cai đặc trưng cho rượu; hoặc dùng chất cùng loại (hoặc gần giống) với ý định làm giảm nhẹ hoặc né tránh các triệu chứng cai.
* Có bằng chứng về hiện tượng dung nạp thuốc, như cần phải tăng liều để chấm dứt hậu quả lúc đầu do liều thấp gây ra.
* Dần xao nhãng các thú vui hoặc những thích thú trước đây có thể thay thế cho sử đụng rượu, tăng số thời gian cần để tìm kiếm hay sử dụng rượu, hoặc hồi phục khỏi tác động của rượu.
* Tiếp tục sử dụng rượu mặc dù có bằng chứng về hậu quả tai hại, như tác hại đối với gan do uống quá nhiều.
* Các trạng thái khí sắc trầm tiếp theo sau những thời kỳ sử dụng rượu, hoặc tật chứng về chức năng nhận thức do rượu.
– Loạn thần do rượu được chẩn đoán khi một trạng thái loạn thần xuất hiện trong khi hoặc ngay sau khi sử dụng rượu, có liên quan chặt chẽ với việc sử dụng rượu.

IV. ĐIỀU TRỊ
– Loạn thần do rượu cần được điều trị tại phòng cấp cứu của khoa tâm thần, có bình ô xy, máy hút và các thiết bị cấp cứu khác.
– Cần tiến hành ngay các bước sau:
+ Cố định bệnh nhân tại giường bằng 3 sợi dây to bản.
+ Cho ngửi bông cồn hoặc cho uống rượu vang (50 ml rượu 10 độ cồn mỗi lần, ngày 3 lần) để làm giảm nhẹ các triệu chứng của loạn thần do rượu.
+ Chế độ hộ lý cấp I.
+ Hút đờm rãi và cho thở oxy hỗ trợ (nếu cần).
+ Kiểm tra các xét nghiệm huyết học, chức năng gan, thận, đặc biệt là đường máu.
+ Sử dụng thang CIWA – Ar:
* Đánh giá mức độ trầm trọng của các triệu chứng cai ban đầu để hướng dẫn sử dụng diazepam điều trị.
* Thang này có 10 mục gồm mức độ trầm trọng của buồn nôn, đổ mồ hôi, kích động, đau đầu, lo âu, run, các rối loạn giác quan và rối loạn về định hướng lực.
* Điểm của thang này được điều dưỡng chấm ngay khi mới vào khoa theo mức độ cai rượu:
> Nhẹ: < 8 điểm.
> Vừa: 8 – 15 điểm.
> Nặng: khi > 15 điểm.
* Điểm > 9 mới được sử dụng diazepam và sau đó sẽ chấm điểm lại trước khi dùng diazepam tiếp theo.
* Khi < 9 điểm sẽ đánh giá lại mỗi 8 giờ/lần và chỉ ngừng điều trị khi 4 lần đánh giá liên tiếp đều < 6 điểm.
+ Dùng thuốc:
* Diazepam 10 mg x 2 ống/ngày, tiêm bắp sáng 1 ống, tối 1 ống.
* Vitamin B1 100 mg x 2 ống/ngày, tiêm bắp sáng 1 ống, tối 1 ống.
* Ringer lactat 500 ml x 2 chai, truyền tĩnh mạch 40 giọt/phút.
* Piracetam 1000 mg x 4 ống/ngày, tiêm tĩnh mạch chậm.
Dùng thuốc 5 ngày.
Chống chỉ định:
+ Thuốc an thần (làm tăng nguy cơ co giật).
+ Huyết thanh ngọt (trong hội chứng cai rượu, đường huyết của bệnh nhân thường tăng cao do gan giải phóng ồ ạt Glycogen thành Glucoza. Nếu truyền huyết thanh ngọt, bệnh nhân có thể tử vong do tăng áp lực thẩm thấu).
+ Sau thời gian 5 ngày điều trị, bệnh nhân sẽ hết sảng và hết hội chứng cai rượu. Sau đó chuyển sang đơn thuốc sau:
* Olanzapin 10 mg x 1 viên/ngày, uống tối.
* Sertralin 100 mg x 1 viên/ngày, tối 2 viên.
+ Uống trong vòng 2 tuần, sau đó chuyển sang điều trị chống tái nghiện rượu bằng:
* Antinol (Disulfiram) 500 mg x 1/2 viên/ngày, uống buổi sáng. Nên bắt đầu uống thuốc này 2 – 3 ngày trước khi ra viện. Thời gian uống thuốc tối thiểu 2 năm để tránh tái nghiện.

loạn thần do rượu

loạn thần do rượu

Bài viết liên quan