VIÊM DẠ DÀY – TRÀO NGƯỢC DỊCH MẬT

Viêm dạ dày – trào ngược dịch mật

1. ĐẠI CƯƠNG:
– Trào ngược dịch mật là căn bệnh thuộc chứng trào ngược dạ dày, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt, sức khỏe giảm sút, khiến người bệnh mất tự tin, cuộc sống không trọn vẹn.
– Trào ngược dịch mật là hiện tượng van môn vị đóng không kín dẫn đến dịch mật trào ngược lên dạ dày, rồi từ đó trào ngược lên thực quản lúc van tâm vị mở. Hiện tượng này kéo dài dễ gây trợt loét thực quản. Bệnh trào ngược dịch mật rất hiếm khi xảy ra ở người khỏe mạnh, hầu hết hình thành tại các nhóm bệnh nhân đã bị trào ngược dạ dày – thực quản.

Viêm dạ dày - trào ngược dịch mật

Viêm dạ dày – trào ngược dịch mật

– Dịch mật được tiết ra từ gan, có màu vàng đến hơi xanh, có vị đắng và tính kiềm (pH từ 7 đến 7,7). Dịch mật được tiết ra khoảng 700 đến 800 ml mỗi ngày và được dự trữ bình thường trong túi mật. Đến bữa ăn, túi mật co bóp và chuyển dịch mật trong túi mật vào tá tràng.
– Vai trò của dịch mật là tiêu hóa chất béo, giúp hấp thụ các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K; kích thích tăng tiết và hoạt hóa dịch tụy, dịch ruột; tạo môi trường kiềm ở ruột, kích thích nhu động ruột, ức chế hoạt động của vi khuẩn lên men thối.
– Ngoài chức năng tiêu hóa, mật còn giúp loại bỏ bilirubin – sản phẩm thoái hóa của Hemoglobin trong hồng cầu. Bình thường môn vị (phần cuối dạ dày) là van một chiều không cho các chất từ tá tràng trào ngược lên dạ dày, nhưng vì một lý do nào đó van môn vị đóng không kín dẫn tới dịch mật trào ngược lên dạ dày rồi từ đó trào ngược lên thực quản nếu van tâm vị mở.

Viêm dạ dày - trào ngược dịch mật

Viêm dạ dày – trào ngược dịch mật

2. BỆNH NGUYÊN:
Các lý do gây trào ngược dịch mật bao gồm:
– Biến chứng sau phẫu thuật cắt dạ dày: Đa số những trường hợp van môn vị hoạt động không ổn định là biến chứng sau phẫu thuật dạ dày, gồm cả cắt dạ dày và phẫu thuật dạ dày để giảm cân.
– Loét dạ dày tá tràng: Một vết loét trong dạ dày hoàn toàn có thể khiến trương lực cơ của van môn vị yếu hơn bình thường, dẫn tới trào ngược dịch mật. Thức ăn ứ đọng lâu trong dạ dày cũng hoàn toàn có thể khiến tăng lên áp lực, gây yếu cả cơ tâm vị và môn vị, làm cho dịch mật hoàn toàn có thể trào lên đến tận thực quản.
– Phẫu thuật túi mật: Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận được sự gia tăng thêm trào ngược dịch mật ở người đã phẫu thuật cắt bỏ túi mật, ví dụ như viêm túi mật cấp tính, sỏi túi mật, viêm teo túi mật, u túi mật. Tuy vậy, nguyên do vẫn chưa được giải thích chi tiết.

Viêm dạ dày - trào ngược dịch mật

Viêm dạ dày – trào ngược dịch mật

3. LÂM SÀNG:
Những triệu chứng của trào ngược dịch mật không dễ phân biệt với trào ngược acid dạ dày. Nhiều khi hai bệnh này xảy ra cùng lúc. Nhưng do trào ngược acid phổ biến hơn nên bệnh trào ngược dịch mật thường bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với acid trào ngược, dẫn tới chữa trị không đúng.
Một số dấu hiệu và triệu chứng của bệnh trào ngược dịch mật:
– Đau bụng thượng vị là triệu chứng hay gặp, đau tức hay từng cơn; cảm giác nóng rát cồn cào vùng ngực, bụng trên.
– Ợ nóng, đắng miệng.
– Nôn ra chất lỏng xanh vàng, đắng họng (đây là dấu hiệu quan trọng nhất gợi ý chẩn đoán trào ngược dịch mật)
– Ho khan, khàn giọng do dịch mật trào lên thực quản
– Đầy bụng, chậm tiêu, giảm cân
– Nội soi dạ dày tá tràng là biện pháp quan trọng để chẩn đoán trào ngược dịch mật. Nên gây mê nội soi vì lúc đó co bóp dạ dày, đóng mở môn vị, tâm vị ít chủ động hơn từ người bệnh. Qua nội soi có thể nhìn thấy hình ảnh trực tiếp dịch mật từ tá tràng trào qua lỗ môn vị, thấy dịch mật đọng từng đám ở các nếp niêm mạc thân vị, phình vị. Ngoài ra ta có thể phát hiện các tổn thương của dạ dày, thực quản. Tuy nhiên nội soi chỉ phát hiện được dịch mật trào lên tại thời điểm soi nên vẫn còn có hạn chế.

Viêm dạ dày - trào ngược dịch mật

Viêm dạ dày – trào ngược dịch mật

4. BIẾN CHỨNG:
– Không giống như trào ngược acid có thể giảm thiểu khi thay đổi chế độ ăn và/hoặc lối sống một cách hợp lý. Tuy nhiên, hai biện pháp này không đem ý nghĩa trong việc ngăn ngừa hoặc chữa bệnh trào ngược dịch mật. Khi dịch mật trào ngược lên, nó đồng thời khiến cho tổn thương cả niêm mạc dạ dày và niêm mạc thực quản, có thể dẫn tới viêm, viêm loét, chảy máu hay ung thư dạ dày.
– Tỉ lệ lớn bệnh nhân sở hữu cả trào ngược dịch mật và trào ngược acid thì sự hài hòa đặc biệt gây hại, làm cho tăng mức độ và nguy cơ tổn thương thực quản, thực quản Barrett và ung thư thực quản.

5. ĐIỀU TRỊ:
Trào ngược dịch mật dạ dày nếu không điều trị có thể gây biến chứng trào ngược thực quản dạ dày,viêm loét và ung thư thực quản. Do đó cần tư vấn cho người bệnh nhận thức rõ về mức độ nguy hiểm của căn bệnh này.
5.1. Thuốc chữa bệnh viêm dạ dày trào ngược dịch mật
– Thuốc giảm cholesterol: như Questran® và Colestid® giúp cơ thể loại bỏ mật. Cisapride: Cisaprid (Propulsid®) đã được chứng minh để loại bỏ hoặc làm giảm thiểu đáng kể trào ngược dịch mật tại trẻ em.
– Thuốc ức chế bơm proton: Protonix®, Prilosec®, Prevacid®, AcipHex®, và Nexium® là những dược phẩm theo toa được sử dụng để chữa trị trào ngược acid, vì chúng khiến hạn chế gia tăng acid dạ dày. Tuy nhiên, vẫn còn tranh cãi về việc liệu các dược phẩm ức chế bơm proton sẽ giúp hạn chế trào ngược dịch mật hay làm cho trào ngược dịch mật tồi tệ hơn.
5.2. Biện pháp điều trị bệnh viêm dạ dày trào ngược dịch vị bằng phẫu thuật:
– Phương pháp antireflux: Với mục đích khắc phục khả năng co thắt của cơ vòng thực quản. Cơ vòng thắt chặt thì axit cũng như dịch mật không thể trào ngược lên trên. Một phần của dạ dày, nằm gần ngay thực quản sẽ được gói lại và khâu vòng quanh cơ thắt thực quản.
– Phương pháp Roux – en – Y: Phương pháp này không đảm bảo xử lý được bệnh, khả năng bệnh nhân chữa được chữa được chứng trào ngược dịch mật với biện pháp phẫu thuật này là 50 – 90%. Bác sĩ tiến hành dẫn ống mật nối chung với hỗng tràng. Điều này có nghĩa là lượng dịch mật sẽ được chuyển đến hỗng trang thay vì đổ trực tiếp và tá tràng như trước.

6. PHÒNG BỆNH:
Thay đổi chế độ ăn uống: Chia nhỏ bữa ăn để giảm thiểu áp lực cơ vòng thực quản dưới và van môn vị. Sau khi ăn, cần chờ ít nhất 2 – 3 giờ mới được nằm xuống để đảm bảo dạ dày đã được làm rỗng. Tránh các thực phẩm giàu chất béo, caffeine, giấm, hành tây, sô cô la, cam quýt, đồ uống mang ga, cà chua và những thực phẩm có chứa nhiều gia vị và bạc hà.
– Giảm sử dụng một số nước uống có thể gây tăng triệu chứng của bệnh như nước coca, nước ép hoa quả có vị chua.
– Hạn chế để bị đói hoặc ăn quá no, giảm thiểu nằm ngay sau bữa ăn hoặc giảm thiểu mặc áo quần quá chật sau bữa ăn
– Nâng cao đầu giường: Nâng cao đầu giường khoảng 15- 20 cm giúp cải thiện làm cho hạn chế triệu chứng trào ngược dạ dày cho một số bệnh nhân. Ngoài ra chữa trị bệnh trào ngược dạ dày thực quản bằng cách này không nên đối tượng nào cũng mang hiệu quả, ở những bệnh nhân thì hiệu quả ngay khi chỉ phải nằm gối đầu cao
– Giảm cân và bỏ thuốc ở các bệnh nhân bị béo phì: những nghiên cứu trên số rất nhiều các bệnh nhân cho cảm thấy việc giảm cân, bỏ hút thuốc tại người bệnh béo phì giúp cải thiện cực kỳ rõ ràng những triệu chứng bị trào ngược dịch mật.

Ths.Bs.Trương Tản Viên

Bài viết liên quan